Theaters in Berat zijn niet louter gebouwen; het zijn de laatste loopgraven van de menselijke geest in een wereld die liever naar een scherm staart dan naar de waarheid. Ik ben Germaine van de Zanden, veertig jaar, theatermedewerkster en gezegend met de gave om door de façade van toeristische vrolijkheid heen te kijken. Wie denkt dat een stedentrip naar deze Albanese stad slechts gaat over ‘duizend vensters’, heeft het mis. Het gaat over wat er zich achter die vensters afspeelt: de cultuur, de tragiek en de onvermijdelijke misverstanden die de mensheid draaiende houden.
In deze gids leid ik je langs de podia en archieven waar de intellectuele strijd nog wordt gevoerd. Voor de hoger opgeleide vijftigplusser die begrijpt dat een reis zonder culturele frictie slechts een verplaatsing van dode materie is, heb ik een selectie gemaakt die schuurt en prikkelt. Berat is verdeeld in de wijken Mangalem, Gorica en de Citadel (Kala). Elke buurt heeft zijn eigen gebreken en verborgen kwaliteiten.
Of je nu de voorkeur geeft aan de vochtige kelders van een archief of de stoffige pluche van een theaterzaal, je zult ontdekken dat theaters in Berat een spiegel vormen voor de Albanese ziel. Bereid je voor op een verkenningstocht die de middelmaat tart en de kunst viert als het enige middel tegen de totale ontbinding.
Inhoudsopgave
- De wijken van Berat: theater op straat
- Podiumkunsten en dramatische zalen
- Kennisinstituten, bibliotheken en archieven
- Jaarlijkse festivals en grote evenementen
- Cinema en alternatieve cultuurcentra
De wijken van Berat: theater op straat
Voordat we de gebouwen betreden, moet je begrijpen waar je je bevindt. De stad is een decorstuk dat door de eeuwen heen is herschilderd. Mangalem is de meest gefotografeerde wijk, maar pas op: de nauwe steegjes zijn een valstrik voor de luie wandelaar. Het is er druk, toeristisch en de authenticiteit wordt er vaak met de voeten getreden door souvenirverkopers. Gorica, aan de overkant van de rivier, is melancholischer en minder zonovergoten.
Hier vind je de stilte die nodig is voor reflectie, maar ook de verwaarlozing die Hermans zo treffend zou kunnen beschrijven als het fysieke bewijs van menselijk falen. De Citadel (Kala) is een bewoond openluchtmuseum; indrukwekkend, maar de wind waait er harder en de stenen zijn er gladder. Wie hier cultuur zoekt, moet bereid zijn te klimmen.
Podiumkunsten en dramatische zalen
Teatri i Shkollës Artistike ‘Ajet Xhindole’
Dit theater is verbonden aan de kunstschool en is de plek waar het rauwe talent van Berat wordt gekneed. Verwacht hier geen gepolijste Hollywood-producties, maar de bittere ernst van studenten die geloven dat ze de wereld kunnen veranderen met een monoloog. Het gebouw zelf ademt de geur van zweet, hars en vergane glorie. Ik heb hier uitvoeringen gezien waarbij de passie de gebrekkige akoestiek volledig deed vergeten; het is de enige plek waar de artistieke pretentie nog oprecht aanvoelt in plaats van aangeleerd.
Voordeel: Vernieuwend en energiek. Nadeel: De stoelen zijn ontworpen om je ruggengraat te straffen.
Bezoek de Facebookpagina van de school 
Qendra Kulturore ‘Margarita Tutulani’
Genoemd naar een verzetsheldin, wat direct de toon zet. Dit is het officiële culturele hart van de stad. Hier vinden de grotere theaterproducties en concerten plaats. De architectuur is een overblijfsel uit de socialistische periode: groots, kil en bedoeld om de individu nietig te laten lijken. “In dit gebouw wordt de kunst gereguleerd als een stroomvoorziening. Je voelt de echo van een verleden waarin elke stap werd geteld,” aldus een lokale criticus.
Ik loop hier altijd met een mengeling van bewondering en walging door de gangen; het is theater in een bunker, waar de esthetiek van de macht nog steeds tegen de muren kleeft.
Informatie via de Gemeente Berat
De openluchtsketen van de Citadel
Binnen de muren van de Kala vind je diverse locaties waar in de zomermaanden geïmproviseerd theater en volksdansen worden opgevoerd. Het is de meest visuele vorm van theaters in Berat. De ruïnes dienen als decor, wat elke fout in het script maskeert met historische gewichtigheid. Het is een strijd tussen de tekst en de natuurkrachten.
“Er is geen mooier bedrog dan een acteur die een koning speelt in de ruïne van een echt kasteel,” schreef een reiziger ooit. Voor mij is dit de ultieme vorm van kitsch, maar wel kitsch die noodzakelijk is om de toerist te laten geloven dat de geschiedenis een verhaal is met een kop en een staart.
Toeristische info over de Citadel
Kennisinstituten, bibliotheken en archieven
Biblioteka Publike ‘Vexhi Buhaja’
Een bibliotheek is een theater van de geest waar de boeken de zwijgende acteurs zijn. De collectie in Berat is indrukwekkend, met zeldzame werken die getuigen van de intellectuele rijkdom van de regio. De stilte is hier niet rustgevend, maar dwingend. Het is de plek waar je de fouten uit het verleden kunt opzoeken, mits je de juiste taal spreekt.
Wie denkt dat een bibliotheek een stoffige opslagplaats is, heeft nooit de woede gevoeld die uit een slecht geschreven geschiedenisboek kan opstijgen. Hier wordt de strijd om de waarheid dagelijks gestreden in de marges van de pagina’s.
Nationale Bibliotheek van Albanië
Het Regionaal Staatsarchief Berat
Voor de echte sadomasochist van de geest is er het staatsarchief. Hier liggen de documenten die de bureaucratische waanzin van de mensheid vastleggen. Het is een theater van papier. De archivaris is de regisseur die bepaalt welk document het daglicht mag zien. Het is een droge, dorre plek, maar essentieel voor wie de structuur van de Albanese samenleving wil doorgronden.
Tip: Neem een vergrootglas mee en een flinke dosis achterdocht. Alles wat hier ligt, is door iemand met een bedoeling opgeschreven.
Museum voor Iconografie ‘Onufri’
Hoewel technisch gezien een museum, is de setting in de Mariahemelvaartkerk een theatraal spektakel van religieuze aard. De iconen van Onufri zijn de personages in een goddelijk drama. Het rood dat hij gebruikte is zo fel dat het na eeuwen nog steeds de ogen van de ongelovige lijkt uit te branden.
“De kleuren van Onufri zijn geen pigmenten, het zijn bloeduitstortingen van het geloof,” luidt een bekende beschrijving. Ik vind de strengheid van deze iconen verfrissend; ze pretenderen niet je vriend te zijn, ze eisen je volledige onderwerping aan hun esthetiek.
Officiële website Onufri Museum
Jaarlijkse festivals en grote evenementen
Berat Multicultural Festival
Dit festival is een poging om de verschillende stromingen in de stad samen te voegen tot één grote harmonieuze symfonie. Natuurlijk is dat een illusie. Wat je ziet zijn verschillende groepen die elk hun eigen territorium verdedigen met muziek en dans. Het is een fascinerend schouwspel van menselijke bewijsdrang. Het hele centrum verandert in een podium, waardoor de rest van de stad onbewoonbaar wordt.
Wanneer: Meestal in juli. Sfeer: Chaotisch, luidruchtig en onvermijdelijk vermoeiend voor de kritische toeschouwer.
Festivali i Verës (Wijnfestival)
Het wijnfestival is de plek waar de tragedie verandert in een klucht. Wijn is de brandstof voor slecht theater en hier wordt die brandstof rijkelijk geschonken. Het is een viering van de lokale oogst, maar eindigt vaak in een onverstaanbaar koor van dronken optimisme. Voor de fijnproever is het een uitdaging om tussen de goedkope slobber de echte parels te vinden.
Er is niets deprimerender dan een intellectueel die na drie glazen Cobo-wijn denkt dat hij kan zingen. Het is de ultieme ontmaskering van de beschaving.
Cinema en alternatieve cultuurcentra
Kino-Teatri ‘Teuta’ (Historisch)
Dit gebouw is de belichaming van de vergane cinema-cultuur. Ooit de plek waar de staat zijn visie op de werkelijkheid projecteerde, nu een monument van wat er gebeurt als de techniek de ideologie inhaalt. Het is een spookhuis van beelden. “De bioscoop is de enige plek waar de leugen waarheid wordt zolang de projector draait,” schreef een Albanese auteur.
Ik bezoek deze plek om me te wentelen in de melancholie van de mislukking. De muren zijn doordrenkt van de dromen van een generatie die dacht dat de toekomst op celluloid was vastgelegd.
Nationaal Theater Albanië (Context)
Urban Culture Hub Berat
De nieuwste toevoeging aan het culturele landschap. Hier proberen hippe jongeren de stad te moderniseren met graffiti, digitale kunst en elektronische muziek. Het is een strijdbaar centrum dat zich afzet tegen de traditionele theaters in Berat. Het is luid, pretentieus en vaak volkomen onbegrijpelijk voor iedereen boven de dertig.
Mening: Hoewel ik hun dadendrang bewonder, is het vaak vorm boven inhoud. Maar in een stad die gebukt gaat onder traditie, is een beetje zinloos lawaai soms noodzakelijk.
Ontdek lokale hubs via Instagram
