Een citytrip naar Pula begint niet bij de incheckbalie van uw hotel, maar in de diepste krochten van uw zintuigen; het is een verkwikkende, bijna brutale mix van ziltige Adriatische zeelucht, de dwingende geur van boven houtskool geroosterde lamsbout en de stoffige, eerbiedwaardige adem van tweeduizend jaar onversneden geschiedenis. Als reisagente van vijfenveertig jaar heb ik de halve wereldbol afgezocht naar plekken die nog écht iets met een mens doen, plekken die niet zijn weggepoetst door de eenheidsworst van het massatoerisme, en geloof mij op mijn woord: Pula is zo’n zeldzame, hoekige vondst die u bij de keel grijpt en niet meer loslaat.
In de traditie van oude schrijvers zou ik willen beweren dat deze stad een melancholisch theater is waar de Romeinen de decors met een zekere arrogantie hebben achtergelaten en de Kroaten met een laconieke glimlach de sterke drank verzorgen. U, de kritische vijftigplusser met een gezonde, diepgewortelde afkeer van plastic toerisme en een onverzadigbare honger naar intellectuele diepgang, zult hier precies vinden wat u zoekt: authenticiteit in haar meest rauwe en eerlijke vorm. De stad is geen gepolijst pretpark waar alles glimt en blinkt, maar een eerlijk tableau-vivant waar de tijd niet tikt, maar vloeit als de lokale olijfolie over een versgebakken stuk brood.
Tijdens uw verblijf zult u ontdekken dat de tijd hier een rekbaar begrip is; u drinkt uw espresso met een assertieve nonchalance naast een Romeinse triomfboog en dineert in de lange schaduw van een amfitheater dat de tanden van de tijd glansrijk heeft doorstaan. In dit uitgebreide relaas gids ik u langs zeven onmisbare ankerpunten die de stad haar unieke, weerbarstige karakter geven. We kijken verder dan de buitenkant; we ontleden de ziel van Istrië met de precisie van een chirurg en de passie van een dichter.
Zet uw leesbril recht, schenk uzelf een glas in en laat u meevoeren door een stad die haar plek in de wereldgeschiedenis niet vraagt, maar simpelweg opeist. Welkom in Pula, waar elke steen een getuigenis is.
Inhoudsopgave
- Romeins erfgoed: het stenen hart van Istrië
- Venetiaanse zwier en Oostenrijkse degelijkheid
- Natuurlijke pracht en de roep van de zee
- De onvermijdelijke overgave aan de eeuwigheid
Romeins erfgoed: het stenen hart van Istrië
Een
citytrip naar Pula
is in essentie een noodzakelijke pelgrimstocht naar de Romeinse oudheid, een confrontatie met een beschaving die wist hoe ze monumenten voor de eeuwigheid moest bouwen. Geen stad aan de oostkust van de Adriatische Zee draagt haar keizerlijke littekens met zoveel onvervalste trots als Pula. Hier is het marmer niet koud of afstandelijk, maar juist warm van de genadeloze zon en verzadigd van de verhalen over gladiatoren, corrupte senaatsleden en sluwe kooplieden die hier ooit hun fortuin zochten.
De Romeinen begrepen de kunst van de dwingende architectuur; ze bouwden niet alleen voor het nu, maar met een schuin oog naar de toerist van tweeduizend jaar later. Als u door het centrum wandelt, struikelt u bijna letterlijk over de overblijfselen van een wereldrijk dat weigerde te buigen voor de middelmatigheid. Het is deze assertieve aanwezigheid van het verleden die Pula zo bijzonder maakt voor de reiziger die niet tevreden is met een oppervlakkige blik, maar die de textuur van de geschiedenis onder zijn vingertoppen wil voelen.
Arena van Pula
Het Amfitheater van Pula, lokaal simpelweg ‘de Arena’ genoemd, is een van de best bewaarde exemplaren ter wereld en vormt het onbetwiste middelpunt van de stad. Gebouwd in de eerste eeuw na Christus onder keizer Vespasianus – die blijkbaar een voorliefde had voor grootschalig volksvermaak – biedt het een aanblik die direct de adem beneemt bij eenieder die over een greintje historisch besef beschikt. De buitenmuur is vrijwel volledig intact gebleven, een architectonisch mirakel dat de tand des tijds en talloze oorlogen heeft overleefd.
Wat deze plek zo immens populair maakt, is de tastbare schaal van de menselijke ambitie en de fenomenale akoestiek die nog steeds wordt benut. Waar vroeger mannen stierven in het zand voor het vermaak van een bloeddorstige massa, zingen vandaag de dag wereldsterren hun aria’s onder een heldere sterrenhemel. De transformatie van een oord van geweld naar een tempel van cultuur is een krachtig symbool voor de veerkracht van de menselijke geest en de stad Pula zelf.
De Arena is geen dode ruïne, het is een levende echo die in uw botten resoneert. Wanneer de zachte avondwind door de monumentale boogvensters blaast, zweert u dat u het doffe gedruis van twintigduizend toeschouwers hoort. Het is de plek waar de eeuwigheid niet langer een abstract filosofisch concept is, maar tastbaar wordt in ruwe kalksteen. Ik voel mij daar altijd klein, maar vreemd genoeg ook verbonden met de generaties die voor mij in dit zand stonden te turen naar het noodlot.
De ondergrondse gangen, waar vroeger de uitgehongerde wilde dieren en nerveuze gladiatoren hun onvermijdelijke einde afwachtten, huisvesten nu een fascinerende tentoonstelling over de olijfolie- en wijnproductie. Het is een zintuiglijke reis die u dwingt om na te denken over de logistieke genialiteit van de Romeinen. Zij wisten dat een rijk niet alleen op zwaarden draait, maar op volle vaten wijn en vloeibaar goud uit de olijfgaarden.
Bezoek de officiële Arena website 
Tempel van Augustus
Gelegen aan het Forum, het centrale plein dat al meer dan tweeduizend jaar het onbetwiste sociale zwaartepunt van de stad vormt, staat de Tempel van Augustus als een baken van rust. Deze elegante tempel, gewijd aan de godin Roma en keizer Augustus, is een schoolvoorbeeld van vroege Romeinse architectuur in haar meest pure vorm. Met zijn slanke Corinthische zuilen en verfijnde fries straalt het gebouw een harmonie uit die in onze moderne, vaak zo lelijke en hoekige wereld een absolute zeldzaamheid is geworden.
De tempel heeft door de eeuwen heen vele functies gehad: van kerk tot graanschuur, wat bewijst dat goede architectuur zich altijd weet aan te passen aan de grillen van de tijd. Het feit dat het gebouw tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna volledig werd verwoest en daarna steen voor steen werd herbouwd, getuigt van de liefde van de bewoners voor hun erfgoed. Het Forum zelf is de plek waar u moet zijn om de hartslag van Pula te voelen, tussen de klapperende duiven en de toeristen die hun camera’s vergeefs proberen scherp te stellen op de perfecte proporties.
“De Tempel van Augustus is een stil eerbetoon aan de menselijke maat in een tijdperk dat steeds vaker de weg kwijt lijkt te zijn in megalomanie. Het is de architecturale equivalent van een goed glas wijn: helder, gestructureerd en met een afdronk die eeuwen blijft hangen.”
Ik zit graag op het terras van de nabijgelegen cafés aan het Forum, niet om gezien te worden – die behoefte heb ik op mijn vijfenveertigst al lang achter me gelaten – maar puur om te kijken. Om te zien hoe de tempel langzaam van kleur verandert naarmate de zon de Adriatische Zee in zakt. Het is assertieve architectuur die niet hoeft te schreeuwen om indruk te maken; de stilte van het gesteente spreekt boekdelen aan de goede verstandshouder.
Bekijk de Tempel van Augustus details
Boog van de Sergii
Deze triomfboog, in de volksmond ook wel de ‘Gouden Poort’ genoemd, werd gebouwd door de rijke en invloedrijke familie Sergii ter ere van hun familieleden die deelnamen aan de legendarische slag bij Actium. De rijkversierde oostzijde is een visueel feest van reliëfs die overwinningen, rijkdom en familiaire trots uitbeelden. Het fungeert als de ceremoniële toegangspoort tot de drukste winkelstraat van de stad, waar het heden en het verleden elkaar elke seconde onvermijdelijk de hand schudden in een dans van commercie en historie.
Wat deze boog zo mateloos geliefd maakt, is dat hij letterlijk onderdeel is van het ongefilterde, dagelijkse leven van de inwoners. U loopt eronderdoor op weg naar de bakker, een afspraak bij de bank of een welverdiend glas Malvazija op een zonovergoten terras. Het herinnert u er op indringende wijze aan dat geschiedenis niet in een steriel museum thuishoort, maar op de straat, waar de mensen lopen, lachen, ruzie maken en hun dagelijkse beslommeringen delen met de schimmen van het verleden.
Tijdens een citytrip naar Pula is dit de plek waar u de dynamiek van de stad het beste ervaart. De boog vormt het decor voor straatmuzikanten, verliefde stelletjes en de onvermijdelijke stroom reizigers. De details in de steen, van de overwinningskransen tot de mythologische figuren, nodigen uit tot een grondige inspectie. Het is een monument dat u dwingt tot een zekere vertraging, een moment van contemplatie te midden van het moderne gewoel.
Lees meer over de Sergii Boog
Venetiaanse zwier en Oostenrijkse degelijkheid
Na de uiteindelijke val van het machtige Rome werd Pula een gewilde speelbal van Europese grootmachten die hun stempel wilden drukken op deze strategische havenstad. De Venetianen brachten hun zwierige, bijna theatrale verdedigingswerken en de Oostenrijkers voegden daar later hun onverzettelijke, militaire precisie aan toe. Dit complexe weefsel van uiteenlopende bouwstijlen maakt de stad tot een architecturaal laboratorium waar elke gevel een ander hoofdstuk van de Europese geschiedenis vertelt.
Het is deze gelaagdheid die Pula haar assertieve karakter geeft; de stad verontschuldigt zich niet voor haar rommelige verleden, maar viert het in steen en beton. Voor de reiziger betekent dit dat u in één middag door verschillende eeuwen kunt wandelen, van een Venetiaans bastion naar een Oostenrijks-Hongaars fort. Het vraagt om een scherp oog en een bereidheid om de logica achter de verdedigingslinies te begrijpen, want in Pula was architectuur vaak synoniem met overleving en machtsvertoon op de Adriatische wateren.
Kastel: de Venetiaanse vesting
Bovenop de hoogste strategische heuvel van de stad troont de Kastel, een indrukwekkende stervormige vesting die in de 17e eeuw werd gebouwd door de Venetianen om de vitale haven te bewaken tegen indringers. De muren zijn ontzagwekkend dik en de bastions stralen een dreiging uit die zelfs na honderden jaren nog voelbaar is. Tegenwoordig biedt de vesting onderdak aan het Historisch en Maritiem Museum van Istrië, waar de maritieme glorie en de strijd van de regio uitvoerig worden gedocumenteerd.
Het is een plek van strategisch inzicht en een fenomenaal panoramisch uitzicht over de roodbruine daken van de binnenstad en de reusachtige, bijna buitenaardse kraanvogels van de scheepswerf Uljanik. De Kastel herinnert ons eraan dat Pula altijd een stad van zeelieden en soldaten is geweest, een plek waar de blik altijd op de horizon was gericht. De combinatie van de militaire architectuur met de serene rust die er nu heerst, zorgt voor een bijzondere sfeer die uitnodigt tot urenlang dwalen over de wallen.
“Vanaf de Kastel ziet men Pula zoals het werkelijk is: een stad die altijd heeft moeten vechten voor haar kostbare vrijheid en haar identiteit. De stenen muren zijn doordrenkt van de zweetdruppels van zwoegende soldaten en de stille tranen van hen die achterbleven op de kade. Het is het ultieme uitkijkpunt voor wie de complexe gelaagdheid van de regio niet alleen wil zien, maar ook wil doorgronden.”
U vindt hier ook de overblijfselen van een oud Romeins theater op de zuidelijke helling van de heuvel. De directe nabijheid van militaire Venetiaanse architectuur en de klassieke Romeinse cultuur is typerend voor de Istrische mix die we tijdens elke citytrip naar Pula tegenkomen. Het is een visuele herinnering dat op deze grond de ene beschaving letterlijk op de schouders van de andere staat, een voortdurende dialoog in steen.
Bezoek het PPMI Museum
Zerostrasse: de ondergrondse schuilplaats
Onder het plaveisel van de stad bevindt zich een verborgen, bijna spookachtige wereld: de Zerostrasse. Dit uitgebreide netwerk van tunnels werd aan het begin van de bloedige 20e eeuw met grote spoed aangelegd door de Oostenrijks-Hongaarse monarchie om de burgerbevolking te kunnen beschermen tegen de nieuwe dreiging van luchtaanvallen. De constante koelte van de tunnels is een welkome verademing op de vaak verzengende hete zomerdagen, maar de sfeer binnen is onvermijdelijk ook beklemmend en serieus.
Het is een rauwe herinnering aan de donkere bladzijden van de Europese geschiedenis, toen Pula functioneerde als de belangrijkste marinebasis van de machtige Dubbelmonarchie. De tunnels zijn breed genoeg voor duizenden mensen en verbinden verschillende delen van de stad met elkaar via een ondergronds labyrint. Voor de reiziger die geïnteresseerd is in militaire historie en de psychologie van oorlogsvoering, biedt de Zerostrasse een uniek en diepgaand inzicht in hoe een stad zich wapent tegen het onzichtbare gevaar van bovenaf.
De tunnels leiden naar het geografische hart van de stad en komen vaak uit bij moderne liften die u vanuit de duisternis weer direct naar het felle zonlicht brengen. Het is een visueel schouwspel van ruw beton, diepe schaduwen en een bijna gewijde stilte. Voor de historisch geïnteresseerde reiziger is dit een absolute must; het toont de stad van onderaf, een perspectief dat u nergens anders vindt en dat uw begrip van Pula onherroepelijk zal veranderen.
Informatie over de Zerostrasse
Natuurlijke pracht en de roep van de zee
U bent hopelijk niet alleen naar het zuiden afgereisd voor de koude stenen van de oudheid. Pula is onlosmakelijk verbonden met de diepblauwe, soms bijna paarse Adriatische Zee. De natuur hier in het uiterste zuiden van Istrië is niet van het lieflijke, aangeharkte soort dat u in een gemiddelde Engelse tuin vindt; nee, ze is rauw, dramatisch, assertief en van een verblindende schoonheid die bij vlagen bijna pijn doet aan de onvoorbereide ogen.
De kustlijn is grillig en uitnodigend tegelijk, een plek waar de wind de geur van zout en dennenhars tot diep in de straten van de
stad blaast. Voor de reiziger die rust zoekt, bieden de nabijgelegen parken en eilanden een noodzakelijk tegenwicht aan de drukte van het stedelijke leven. Hier regeert de zee en wij zijn slechts tijdelijke gasten die de gunst genieten om in haar heldere water te mogen staren naar de bodem die zelfs op grote diepte nog zichtbaar blijft.
Nationaal Park Brijuni
Op slechts een korte vaarafstand van de haven van Pula ligt de sprookjesachtige archipel van Brijuni. Dit was decennialang de uiterst exclusieve privé-residentie van de legendarische Joegoslavische leider Tito, die er met grote zwier wereldleiders en de fine fleur van de Hollywood-filmsterren ontving. De eilanden vormen tegenwoordig een bizar, fascinerend en bovenal prachtig curiosum: u vindt er Romeinse luxevilla’s, een safaripark met zebra’s en een stokoude olifant (exotische cadeaus van verre staatshoofden) en de overblijfselen van een indrukwekkend Byzantijns castrum.
Het is een unieke plek waar de tijd definitief lijkt te zijn gestold in de jaren zestig van de vorige eeuw, met een sfeer van vergane glorie en tijdloze elegantie. De eilanden zijn autovrij, wat bijdraagt aan de bijna onwerkelijke sereniteit die er heerst tussen de eeuwenoude olijfbomen en de strakke gazons. Een bezoek aan Brijuni is niet zomaar een uitstapje; het is een verkenning van de persoonlijke mythologie van een staatsman en de onverstoorbare schoonheid van een archipel die al door de Romeinen werd gewaardeerd om haar klimaat en isolement.
“Brijuni is een surrealistisch, bijna droomachtig eilandrijk waar de laatste olifant van Tito in alle rust graast naast de koude, onverschillige stenen van keizer Augustus. Het is een tableau-vivant van menselijke overmoed, politieke geschiedenis en de onverwoestbare kracht van de natuur die uiteindelijk alles overwoekert. Een bezoek hier is een noodzakelijke oefening in verwondering en bescheidenheid.”
De absolute rust op de eilanden is voor de moderne reiziger een ongekende weldaad. Er rijden geen lawaaierige auto’s, alleen fluisterstille elektrische karretjes en fietsen. Voor een citytrip naar Pula die ook de zintuigen en de geest de nodige rust geeft, is een dagtocht naar de archipel van Brijuni een absolute, morele noodzaak. Het is de plek waar u kunt ontsnappen aan de 21e eeuw en kunt dwalen door een landschap dat zowel getemd als wild aanvoelt.
Ontdek Nationaal Park Brijuni
Kaap Kamenjak
Direct ten zuiden van de stad, bij het dorpje Premantura, ligt het ruige schiereiland Kamenjak, het absolute uiterste puntje van het schiereiland Istrië. Hier is geen gladgestreken asfalt te bekennen, alleen maar stoffige, onverharde paden die de avontuurlijke reiziger leiden naar verborgen baaien met kristalhelder water en dramatische witte kliffen. Het is een strikt beschermd natuurgebied waar zeldzame orchideeën bloeien en waar de wind altijd met een zekere overgave waait over het lage struikgewas. De populariteit van Kamenjak schuilt juist in de ongetemde, bijna vijandige staat van het landschap.
Er zijn geen luxe strandtenten met luide muziek, maar slechts de rotsen, de zee en de zon. Dit is de plek waar u de Adriatische kust ervaart zoals ze bedoeld is: puur en ongefilterd. De kustlijn nodigt uit tot lange wandelingen of fietstochten, waarbij u telkens weer wordt verrast door een nieuw uitzicht op de omliggende eilanden en de eindeloze horizon. Kamenjak is de plek waar u de stad definitief achter u laat en opgaat in een omgeving die geen compromissen sluit met het menselijk comfort.
Mijn persoonlijke indruk van Kamenjak is er onvermijdelijk een van loutering en hernieuwde energie. Als ik daar sta, op de rand van de kliffen, terwijl de golven met geweld beneden mij tegen de rotsen beuken, voel ik mij weer dat kleine meisje dat voor het eerst de wereld ontdekt met open mond. Het is een directe, bijna brute confrontatie met de elementen. Geen luxe strandbedden of obers in witte jasjes, maar een simpele handdoek op de harde rotsen.
Dat is de ware, onversneden luxe voor wie in het dagelijks leven al alles heeft. De beroemde Safari Bar, gebouwd van drijfhout, riet en fantasie, is de enige plek waar u een drankje moet nuttigen; het is een absurdistisch bouwwerk dat perfect past in deze rauwe omgeving.
Het water rondom de kaap is van een helderheid die men elders in Europa zelden nog aantreft. Voor snorkelaars is het een paradijs, met onderwatergrotten en een rijk maritiem leven dat zich niets aantrekt van de passerende mens. Kaap Kamenjak is het bewijs dat we de natuur soms gewoon haar gang moeten laten gaan om haar ware schoonheid te kunnen aanschouwen. Het vormt de perfecte afsluiting van een reis die begon bij de stenen van de mens en eindigt bij de rotsen van de aarde.
Plan uw bezoek aan Kaap Kamenjak
De onvermijdelijke overgave aan de eeuwigheid
Wanneer de dag ten einde loopt en de zon eindelijk haar vurige greep op de stad lost, en ik met een zekere vermoeidheid in de benen neer strijk op het terras van hotel Riviera – een schitterend, bijna tragisch vervallen art-nouveau paleis dat met elke afbladderende schilfer verf smeekt om een renovatie die hopelijk nooit zal komen – besef ik met een schok van helderheid dat een citytrip naar Pula zoveel meer is dan een vluchtig vinkje op een toeristisch lijstje.
Het is een onvermijdelijke, bijna lijfelijke confrontatie met de tijd zelf. Wij, de vijftigplussers, hebben inmiddels de leeftijd bereikt waarop we drommels goed weten dat tijd ons meest kostbare bezit is, iets wat we niet kunnen kopen maar alleen kunnen ervaren.
In Pula ziet u met eigen ogen dat de tijd niet alleen een vernietigende kracht is die alles tot stof reduceert, maar ook een louterende macht die de essentie van de dingen blootlegt. De Arena staat daar nog steeds, onverstoorbaar en trots, ondanks de talloze oorlogen, de verwoestende aardbevingen en de soms nog schadelijker onverschilligheid van de mensheid door de eeuwen heen. Dat feit alleen al geeft de moderne burger moed; het vertelt ons dat wat echt waarde heeft, kan overleven. De stad vraagt van u – nee, ze eist van u – dat u écht kijkt. Niet alleen naar de grote, bekende monumenten die in elke gids staan, maar naar de mensen die deze stad haar hartslag geven.
Kijk naar de oude vrouwen in hun onberispelijke zwarte kleding die met een bijna rituele traagheid over de markt schuifelen, de trotse vissers met hun door de zon gekloofde gezichten in de haven, en de jonge, gepassioneerde studenten die luidruchtig debatteren in de koele schaduw van de Augustus-tempel over een toekomst die voor hen nog wagenwijd openligt.
Pula is een levend, ademend organisme dat zijn geschiedenis niet als een last draagt, maar als een noodzakelijk onderdeel van zijn identiteit ademt, zonder er ooit in te verstikken. De assertiviteit en de eigenzinnigheid van de stad zijn aanstekelijk voor de reiziger; het dwingt u om rechtop te lopen, uw schouders te rechten en de wereld recht in de ogen te kijken, met al haar gebreken en haar pracht.
Ik heb in mijn leven als reisagente ongelooflijk veel steden gezien, van de zielloze, glimmende torens van glas en staal in Shanghai tot de overbevolkte, romantische stegen van Parijs, maar Pula bezit een eerlijkheid en een gebrek aan pretentie die in onze tijd uiterst zeldzaam zijn geworden. Het is een stad met een onverwoestbaar karakter, een stad die weigert voor u te knielen of zichzelf mooier voor te doen dan ze is, maar die u in plaats daarvan uitnodigt om mee te doen aan haar voortdurende verhaal.
Ik hoop oprecht dat u, als u straks weer in de auto of het vliegtuig stapt naar huis, een klein stukje van die Istrische onverzettelijkheid en levenslust met u meeneemt in uw koffer.
De warme kasseien van Pula zullen op u blijven wachten, zoals ze dat al tweeduizend jaar lang onverstoorbaar doen op iedereen die de diepte durft te zoeken achter de eerste indruk. Want wat is er uiteindelijk mooier dan op onze leeftijd nog écht verrast te worden door de wereld? Pula biedt die verrassing op bijna elke straathoek, als u maar bereid bent om de gebaande paden af en toe te verlaten.
Of het nu een vergeten Romeinse inscriptie is die u per toeval ontdekt in een zijstraat, of de ongekende, aardse smaak van een truffelpasta die uw smaakpapillen na al die jaren weer eens echt doet dansen; de stad is grenzeloos gul voor de aandachtige toeschouwer die met open vizier reist.
Laten we eerlijk zijn: we zijn op een punt in ons leven gekomen dat we de franje niet meer nodig hebben. We willen de kern, de waarheid van een plek. Pula is die waarheid. Het is de stad waar het stof van de geschiedenis niet wordt weggeveegd, maar wordt gekoesterd als een ereteken. Dus ga, wees nieuwsgierig, wees assertief in uw ontdekkingen en laat u louteren door de witte stad aan de azuurblauwe zee. De geschiedenis is daar niet iets van boeken en stoffige archieven, maar van bloed, steen en de onverwoestbare hoop op een nieuwe dag. Pula wacht op u, niet als een gids, maar als een oude vriend die u herinnert aan wie u werkelijk bent.
