Theaters in Vaticaanstad zijn een paradox waar zelfs de scherpste geest over struikelt; want zeg nu zelf, is de hele liturgie niet één groot geënsceneerd drama? Als theatermedewerkster met een gezonde dosis wantrouwen tegenover alles wat al te vroom oogt – een trekje dat ik deel met de grote W.F. Hermans – zie ik dit kleinste staatje ter wereld vooral als een gigantisch decorstuk. Voor de vijftigplusser die niet meer gelooft in sprookjes maar wel in esthetiek, biedt deze enclave een schouwspel van ongekende hoogmoed en schoonheid. Je wandelt over kasseien die gladgepolijst zijn door miljoenen angstige of hoopvolle voeten, terwijl je weet dat achter elke zware deur een archief of een bibliotheek schuilt die meer geheimen bevat dan de gemiddelde mens kan verdragen.
Een theaters in Vaticaanstad ervaring is daarom geen bezoek aan een pluche zaal met een rode loper, maar een tocht door de coulissen van de macht. Het is een plek waar de waarheid even vloeibaar is als de wijn in de miskelk, en waar de architectuur fungeert als een onverbiddelijke regisseur die jou precies vertelt hoe klein je werkelijk bent. Welkom in het theater van het eeuwige leven, waar de toegangsprijzen hoog zijn en de verlossing altijd net buiten bereik lijkt te liggen.
Inhoudsopgave
De tempels van het woord: Bibliotheken en archieven
Rondom de Vaticaanse muren vind je de wijk Prati. Het voordeel is de burgerlijke orde en de uitstekende koffie; het nadeel is de steriele sfeer die je eraan herinnert dat alles hier gereguleerd is. Maar binnen de muren tref je de instellingen waar het werkelijke intellectuele kapitaal wordt bewaard.
Vaticaanse Bibliotheek
De Biblioteca Apostolica Vaticana is geen plek voor de vluchtige lezer. Het is een fort van kennis met meer dan 1,1 miljoen boeken. Architecturaal is het een triomf van de renaissance, met gewelven die zo rijk gedecoreerd zijn dat je zou vergeten dat je hier bent om te lezen. Voor de intellectuele reiziger is dit de ultieme theaters in Vaticaanstad locatie, waar de stilte het luidste applaus is.
Persoonlijke indruk: Ik liep daar rond en dacht: als Hermans hier was geweest, had hij onmiddellijk een personage verzonnen dat in de kelders verdwaalt en pas na drie eeuwen als een perkamenten rol weer naar buiten komt. Het heeft iets angstaanjagends, al die opgeslagen gedachten die nooit meer hardop worden uitgesproken. De geur van oud papier werkt hier als een verdovend middel.
Bezoek de Vaticaanse Bibliotheek online 
Apostolisch Archief
Voorheen bekend als het ‘Geheim Archief’. Hier liggen de scripts van de wereldgeschiedenis, van de excommunicatie van Luther tot de brieven van Michelangelo. Het is een lineaire kilometer aan planken vol intriges. Hoewel de toegang beperkt is tot academici, is het gebouw zelf een monument van discretie en gesloten deuren.
“In het Archief zwijgt de mens, zodat de documenten kunnen liegen. Het is het grootste scriptorium van de menselijke misvatting, bewaard onder een laag stof die ouder is dan de moderniteit.”
Officiële site Apostolisch Archief
Geestelijke concertzalen en opera
De Borgo-wijk, de strook tussen de Engelenburcht en het Vaticaan, is een wirwar van toeristenvallen en religieuze souvenirshops. Het voordeel is de nabijheid van de actie; het nadeel is dat je voortdurend wordt lastiggevallen door mensen die je een plastic rozenkrans willen verkopen. Maar wie de drempels van de heilige hallen overstapt, vindt een akoestiek die je nergens anders treft.
Sistijnse Kapel
Noem het een kapel, maar het is in feite het meest prestigieuze podium ter wereld. Michelangelo’s plafond is het ultieme decorstuk. Hoewel er geen opera’s worden opgevoerd, is de uitvoering van de Miserere van Allegri hier een legende. Het is theater in zijn meest pure, visuele vorm.
Persoonlijke indruk: Je staat daar met je nek in je kraag geklemd naar boven te turen, terwijl bewakers “Silenzio!” snauwen. Dat is pas echt komisch drama. Al die pracht en praal boven je, terwijl beneden de mensheid in korte broeken en met zweetvoeten rondschuifelt. Michelangelo zou er een sardonisch genoegen in hebben geschept.
Tickets voor de Sistijnse Kapel
Paulus VI-gehoorzaal
Dit is de moderne concertzaal van de paus. Ontworpen door Pier Luigi Nervi, met een dak dat lijkt op een golvende zee van beton. Het biedt plaats aan 6.300 mensen. Hier worden kerstconcerten en audiënties gehouden. De enorme sculptuur ‘La Resurrezione’ op de achtergrond geeft het podium een bijna sciencefiction-achtige uitstraling.
“De gehoorzaal is een bunker voor de ziel, waar het beton de echo van de genade probeert vast te houden. Het is een brutalistisch theater waar de paus de hoofdrol speelt in een decor van gewapend beton.”
Audiënties in de Paulus VI-zaal
Koor van de Sint-Pietersbasiliek
De Cappella Giulia verzorgt de muzikale omlijsting in de basiliek. Het horen van dit koor onder de koepel van Michelangelo is een auditieve ervaring die de grenzen van de religie overstijgt. Het is vocaal theater van de hoogste orde, waarbij de stemmen zweven in een ruimte die gebouwd is om elke zucht te versterken.
Liturgisch programma Sint-Pieter
Het theater van de omgeving: Cultuur en festivals
In de omliggende wijken van Rome, zoals Trastevere, vind je het rauwe leven. Maar binnen de Vaticaanse invloedssfeer is alles gericht op behoud en vertoon. Het voordeel is de perfectie van de organisatie; het nadeel is dat spontaniteit hier verboden lijkt. Toch zijn de jaarlijkse festivals een hoogtepunt voor de culturele fijnproever.
Vaticaanse Musea
Dit is geen museum, dit is een marathon. De kilometers aan gangen zijn een choreografie van kunstschatten. Van de Laocoön-groep tot de kamers van Rafaël; elk object is een acteur in een verhaal over macht en esthetiek. Het is het meest bezochte theaters in Vaticaanstad-complex, waar de regie strak in handen is van de curatoren.
Persoonlijke indruk: Ik liep daar door de Kaartengalerij en dacht: dit is de ultieme mise-en-scène. Men heeft de hele wereld op de muren geschilderd om de paus het gevoel te geven dat hij nergens naartoe hoeft. Het is een beklemmende vorm van luxe die ik mateloos fascinerend vind.
Fondazione Vaticana Joseph Ratzinger
Dit culturele centrum organiseert congressen en lezingen die diep in de filosofie en theologie duiken. Het is theater voor het brein, waar de grote vragen van het menselijk bestaan worden ontleed met de precisie van een chirurg. Voor de hoger opgeleide reiziger is dit de plek voor intellectuele loutering.
Congressen en activiteiten Ratzinger Foundation
Internationaal Festival van Heilige Muziek en Kunst
Dit jaarlijkse festival brengt de beste orkesten en koren ter wereld naar de basilieken van Rome en het Vaticaan. Het is een spektakel van klank en licht, waarbij de barokke decors tot leven komen. Het is de enige tijd van het jaar dat de heilige muren hun strikte reserve laten varen voor een explosie van muzikale passie.
“Het festival is de jaarlijkse bekentenis van de kerk dat ze zonder de schone kunsten slechts een lege huls zou zijn. Muziek is hier de enige taal die geen vertaling of dogma nodig heeft.”
De zij-ingang naar de hemel: Rijen omzeilen en wijn drinken
Wie denkt dat een bezoek aan de theaters in Vaticaanstad een oefening in geduld moet zijn, heeft de lessen van de macht niet begrepen. Niets is zo deprimerend als urenlang in de brandende zon tussen bezwete drommen te staan, terwijl je weet dat de werkelijke deuren altijd op een kier staan voor wie de juiste weg kent. Als theatermedewerkster weet ik dat de mooiste plekken zich bevinden in de coulissen, ver weg van het gepeupel dat braaf de bordjes volgt. Zo is het ook in deze enclave; er is altijd een list, een ‘geheim’ ticket of een vroege opening die de ellende van de massa reduceert tot een voetnoot.
En als je dan eenmaal die intellectuele of esthetische loutering hebt ondergaan, dan moet er gedronken worden. Niet de schrale miswijn die men de toeristen in de Borgo voorschotelt, maar een vloeistof die getuigt van een werkelijke beschaving. Een theaters in Vaticaanstad ervaring eindigt pas echt wanneer de ergernis over de bureaucratie verdwijnt in een glas waarin de zon van de Castelli Romani gevangen zit.
De kunst van het voordringen: Geheime tickets voor theaters in Vaticaanstad
In een instituut dat al tweeduizend jaar drijft op hiërarchie, is de ‘geheime’ toegang simpelweg een kwestie van de juiste investering in tijd of kapitaal.
Vroege toegang tot de Musea
Er bestaan tickets die je toegang verlenen tot de musea en de Sistijnse Kapel om half acht ’s ochtends, ruim voordat de poorten voor de massa openzwaaien. Het is een bijna mystieke ervaring om door de Kaartengalerij te lopen zonder dat je ellebogenwerk hoeft te verrichten.
Persoonlijke indruk: Ik heb die vroege tour gedaan en het voelde alsof ik de sleutels van de schatkamer had gestolen. Er is geen grotere triomf dan de Sistijnse Kapel in stilte te aanschouwen, terwijl je weet dat er buiten duizenden mensen staan te trappelen in het stof. Het is een sardonisch genoegen dat W.F. Hermans zeker had kunnen waarderen.
Boek het vroege ontbijt-ticket
Wijn zonder wijwater: De beste bars
Chorus Café
Gelegen in het Auditorium della Conciliazione, op een steenworp afstand van de Sint-Pieter. Dit is een plek van marmer, hoge plafonds en een barman die begrijpt dat een Martini een serieuze zaak is. Het is de plek waar de prelaten in burgerkleding hun dag evalueren.
“Bij Chorus is de wijn even koud als de blik van een inquisiteur, maar de sfeer is van een decadentie die je doet vergeten dat je je op gewijde grond bevindt. Het is de perfecte plek om de hypocrisie van de wereld weg te spoelen.”
Passaguai
In de wijk Prati, net buiten de muren. Een kleine, intieme plek die gespecialiseerd is in wijnen uit de regio en ambachtelijke kazen. Hier tref je geen toeristenmenu’s, maar een oprechte liefde voor de druif.
Persoonlijke indruk: Na een dag vol barokke overdaad is Passaguai de nuchtere landing die je nodig hebt. De wijn smaakt hier naar de aarde en niet naar de wierook. Het doet me denken aan de kleine kelders in Amsterdam waar men ook de waarheid in de bodem van het glas zocht, wars van elk vertoon.
