Theaters in Istanbul zijn als de vele lagen van een goed bewaard theaterdecor; achter elke coulisse schuilt een geschiedenis die even dramatisch als verfijnd is. Als theatermedewerkster met een voorliefde voor de nuchtere observaties van Maarten ’t Hart, zie ik Istanbul vaak als een reusachtig toneelstuk waar de regie in handen is van de tijd zelf. Voor de belezen reiziger van boven de vijftig biedt deze stad een intellectuele rijkdom die verder gaat dan de geijkte toeristische paden. Terwijl jij over de kasseien van Beyoğlu wandelt of de zilte lucht van de Bosporus inademt, ontdek je dat cultuur hier geen vluchtig vermaak is, maar een diepgewortelde noodzaak. Een theaters in Istanbul bezoek voert je langs neoklassieke opera’s, modernistische cultuurcentra en intieme zalen waar de echo van eeuwenoude poëzie nog nagalmt. In deze stad, waar Europa en Azië elkaar onophoudelijk kussen, is elk theaterbezoek een les in nederigheid en verwondering. Laat de gidsen maar praten over de Blauwe Moskee; wij gaan op zoek naar de plekken waar de menselijke stem en het klassieke instrument de boventoon voeren in het rumoer van deze metropool.
Inhoudsopgave
Grandeur van Beyoğlu: De bakermat voor theaters in Istanbul
Beyoğlu is de wijk die nooit slaapt, maar wel droomt. Het voordeel van deze buurt is de ongekende dichtheid aan historische locaties en de Europese sfeer. Het nadeel is de onvermijdelijke drukte; je moet hier niet bang zijn voor een schouderklopje van een onbekende in de smalle stegen. Toch blijft het de plek waar het intellectuele hart van de stad het hardst klopt.
Atatürk Kültür Merkezi (AKM)
Het AKM aan het Taksimplein is de feniks van de Turkse cultuur. Na jaren van renovatie staat er nu een complex dat architectonisch doet denken aan een modernistische kathedraal voor de kunsten. De grote operazaal, met zijn iconische rode keramische bol, biedt een akoestiek waar menig Europees theater jaloers op zou zijn. Dit is de thuisbasis van de staatsopera en het ballet.
Persoonlijke indruk: Toen ik daar voor het eerst binnenstapte, voelde ik een vreemde mengeling van ontzag en nuchterheid. Het is alsof je een enorme klok binnentreedt waar elk tandwiel perfect is afgesteld. De rode bol in de foyer is niet zomaar decoratie; het is de kloppende bloedcel van de Turkse artistieke ambitie. Ik kon het niet laten om even aan de muur te voelen, net zoals ik vroeger in de schuur van mijn vader de textuur van het hout onderzocht.
Süreyya Opera House
Gelegen aan de Aziatische kant in Kadıköy, is de Süreyya Opera een juweeltje in art-decostijl. Het werd oorspronkelijk gebouwd in 1927 als een cultureel centrum voor de wijk, maar pas decennia later werd het daadwerkelijk een volwaardige opera. De intieme sfeer en de prachtige plafondfresco’s maken elke voorstelling tot een sacrale ervaring.
“In Süreyya lijkt de tijd te zijn gestold in het stucwerk. Terwijl de strijkers hun eerste noten inzetten, vergeet je de chaos van de veerboten buiten en word je meegezogen in een wereld waar enkel de harmonie regeert.”
Ses Tiyatrosu
Dit is een van de meest authentieke theaters in Istanbul. Het werd in 1885 geopend en heeft een rijke traditie van variété en politiek getint toneel. De zaal ademt een nostalgie die bijna tastbaar is; de houten banken en de fluwelen gordijnen dragen de sporen van duizenden toeschouwers die hier lachten en huilden om de menselijke conditie.
Persoonlijke indruk: Er hangt hier een geur van oud papier en boenwas die me onmiddellijk terugbrengt naar de bibliotheekscènes in de boeken van ’t Hart. Het is geen steriel theater; het leeft, het kraakt en het zucht onder het gewicht van zijn eigen verhalen. Ik voel me hier meer thuis dan in de glimmende nieuwbouw van de moderne wijken.
Hedendaagse cultuurcentra en musea
Buiten de historische kern vind je buurten zoals Levent en Besiktas. Het voordeel hier is de moderne infrastructuur en de aanwezigheid van internationale producties. Het nadeel is dat de architectuur soms wat kil kan overkomen, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de kwaliteit van de programmering.
Zorlu PSM
Zorlu Performing Arts Center is de reus onder de Istanbulse podia. Met meerdere zalen, variërend van een grote zaal voor Broadway-musicals tot intieme ruimtes voor jazz en experimenteel theater, is dit de plek waar de wereld naar Istanbul komt. Het is gevestigd in een hypermodern winkel- en wooncomplex, wat een merkwaardig contrast oplevert tussen commercie en kunst.
Persoonlijke indruk: Het is groots, ja, bijna té groots voor een nuchtere Nederlandse ziel. Maar de professionaliteit is verbluffend. Ik zag er een vioolconcert en voor even was ik niet in een commercieel complex, maar in een sfeer van pure abstracte klanken. Toch mis ik hier de tochtige gangen van de oude theaters; kunst gedijt soms beter bij een beetje ongemak.
SALT Galata
Gehuisvest in het voormalige hoofdkantoor van de Ottomaanse Bank, is SALT Galata een baken van onderzoek en cultuur. Het bevat een bibliotheek, archieven en tentoonstellingsruimtes. De bibliotheek (SALT Research) is een van de mooiste plekken om te studeren of te lezen, omringd door de monumentale kluizen van weleer.
“Onder de hoge gewelven van SALT Galata wordt kennis bewaard zoals men vroeger goud bewaarde. De stilte is er bijna religieus, enkel onderbroken door het ritselen van pagina’s en de verre roep van de meeuwen boven de Gouden Hoorn.”
Istanbul Modern
Het museum voor moderne kunst is onlangs verhuisd naar een schitterend nieuw gebouw ontworpen door Renzo Piano. Hoewel het primair een museum is, biedt het ook een uitgebreid filmprogramma en diverse culturele lezingen. De integratie van kunst met het uitzicht op de Bosporus is werkelijk fenomenaal.
Film, geschiedenis en archieven
Istanbul heeft een diepe liefde voor de zevende kunst en het geschreven woord. De buurten rond Galata en de İstiklal Caddesi herbergen archieven die essentieel zijn voor het begrijpen van de moderne Turkse identiteit. Het voordeel is de diepgang die je hier vindt; het nadeel is dat veel informatie enkel in het Turks beschikbaar is, al spreken de beelden vaak voor zich.
Atlas 1948 Cinema
Deze bioscoop is onlangs prachtig gerenoveerd en fungeert ook als filmmuseum. Het is gelegen in een historische passage en vormt een belangrijk onderdeel van de bioscoopcultuur van Istanbul. Het is de plek waar grote filmfestivals samenkomen en waar de geschiedenis van de Turkse cinema, de ‘Yesilcam’, wordt geëerd.
Persoonlijke indruk: In een bioscoopstoel van Atlas voel je je een figurant in een film van Nuri Bilge Ceylan. De traagheid, het licht dat door het stof danst, het heeft iets melancholisch. Het herinnert me aan de oude bioscopen in de provincie waar ik opgroeide, waar een film nog een gebeurtenis was en niet slechts een tijdverdrijf.
Atatürk Bibliotheek
Vlakbij het AKM ligt deze bibliotheek, bekend om zijn unieke zeshoekige ramen en panoramische uitzicht. Het herbergt een schat aan manuscripten en archieven. Het is een plek voor rustzoekers en onderzoekers die willen ontsnappen aan het tumult van de stad.
International Istanbul Film Festival
Dit jaarlijkse evenement in april transformeert de hele stad in een gigantisch filmhuis. Het festival brengt internationale cineasten en lokale liefhebbers samen in diverse theaters en bioscopen. Het is een van de belangrijkste culturele pijlers van de stad.
Persoonlijke indruk: Tijdens het filmfestival verandert Istanbul in een zenuwachtig maar opgewekt wezen. Mensen rennen van de ene zaal naar de andere, discussiërend over shots en scenario’s. Het doet me denken aan de passie waarmee we vroeger in het theater debatteerden over de juiste belichting van een scène. Het is vermoeiend, maar oh zo vitaal.
Papieren schatten: De verborgen boekwinkels van Istanbul
Wie de theaters in Istanbul bezoekt, begrijpt dat tekst de ruggengraat is van elke opvoering. Maar in deze stad liggen de ware scripts vaak opgestapeld in stoffige hoeken van winkels die zich onttrekken aan het oog van de haastige toerist. Als liefhebber van de geordende chaos die je ook in de boeken van Maarten ’t Hart vindt, zoek ik in Istanbul graag de plekken op waar het papier vergeeld is en de geur van inkt en tijd de boventoon voert. Een theaters in Istanbul ervaring is pas echt compleet wanneer je met een beduimeld exemplaar van een oude kroniek in je tas door de stad dwaalt. Deze boekwinkels zijn geen steriele verkooppunten, maar eerder kleine musea van de menselijke geest, waar de eigenaar vaak meer weet van de inhoud dan van de prijs. Voor de vijftigplusser die nog waarde hecht aan het gewicht van een boek in de hand, zijn deze verborgen plekken de ultieme rustpunten in een stad die nooit zwijgt.
Inhoudsopgave
Sahaflar Çarşısı: De historische boekenmarkt bij de theaters in Istanbul
Gelegen tussen de Grote Bazaar en de Bayezid-moskee, vind je de Sahaflar Çarşısı. Dit is de plek waar al sinds de Byzantijnse tijd boeken worden verhandeld. Het is een binnenplaats die aan de drukte van de markt ontsnapt.
Het hart van de oude drukkunst
Hier vind je alles van zeldzame Koran-uitgaven tot vergeelde Turkse vertalingen van Franse klassiekers. De verkopers zitten vaak op kleine krukjes voor hun winkels, verdiept in hun eigen koopwaar. Het voordeel is de enorme historische waarde; het nadeel is dat je flink moet zoeken naar Engelstalige of Duitstalige werken.
Persoonlijke indruk: Het deed me denken aan de vishandel in Maassluis, maar dan met papier in plaats van haring. De ernst waarmee deze mannen hun boeken bewaken, heeft iets ontroerends. Ik kocht er een klein boekje met Ottomaanse kalligrafie, enkel om de textuur van het papier tussen mijn vingers te voelen terwijl de roep van de muezzin boven de binnenplaats galmde.
Informatie over historische markten in Istanbul 
Literaire enclaves in Beyoğlu en omgeving
Robinson Crusoe 389
Nu gevestigd in het SALT Beyoğlu gebouw, blijft Robinson Crusoe 389 een instituut. De metershoge kasten die tot aan het plafond reiken, gevuld met kunstboeken, geschiedenis en literatuur, dwingen je tot een eerbiedige stilte.
“In Robinson Crusoe 389 is elk boek een bouwsteen van een toren die reikt naar de hemel van de menselijke verbeelding. Hier ben je geen consument, maar een ontdekkingsreiziger op zoek naar een onbewoond eiland van papier.”
Bezoek de catalogus van Robinson Crusoe
Simurg Kitabevi
Dit is een paradijs voor academici en archiefliefhebbers. Ze hebben een indrukwekkende verzameling boeken over Byzantijnse en Ottomaanse studies. De winkel is vernoemd naar de mythische vogel die symbool staat voor wijsheid, en dat is precies wat je hier vindt.
“Simurg is geen winkel voor de vluchtige voorbijganger, maar een schatkamer voor de zoeker die begrijpt dat ware wijsheid verborgen ligt in de voetnoten van de geschiedenis.”
