Films in Košice vormen een intrigerend hoofdstuk in de geschiedenis van de Europese cinema, en als je het mij vraagt, Kai Vermandere, wordt het tijd dat we de luie toeristendrukte van Praag verruilen voor de rauwe, ongefilterde schoonheid van Oost-Slowakije. Je plant een stedentrip naar een stad die niet alleen ademt door haar inwoners, maar ook door de lens van wereldberoemde regisseurs. Films in Košice zijn namelijk niet zomaar bewegende beelden; het zijn documenten van een stad die zich weigert aan te passen aan de eenheidsworst van het westen. Terwijl jij over de Hlavná ulica wandelt, loop je letterlijk over een filmset waar Hollywood-sterren en lokale visionairs hun stempel hebben gedrukt op de kasseien.
De stad fungeert als een levend archief, een plek waar de echo’s van het Oostenrijks-Hongaarse rijk botsen met de brute littekens van het socialisme. In dit uitgebreide relaas graven we dieper dan ooit. We analyseren de narratieve structuren van producties die hier hun thuis vonden, de psychologie van de karakters die door deze straten renden en hoe de wereldpers – van de New York Times tot de lokale Slowaakse bladen – reageerde op deze cinematografische exploten. Voor de vijftigplusser die meer verlangt dan een oppervlakkige tour, is dit de intellectuele ruggengraat van je reis. Laten we de sluier oplichten.
Inhoudsopgave
- The Peacemaker – Nucleaire angst in een barok decor
- Behind Enemy Lines – Overleven tussen de rotsen
- Lóve – De desillusie van de Slowaakse jeugd
- Kavej – De bittere smaak van provinciale humor
- The Tsar – Ivan de Verschrikkelijke in de Slowaakse heuvels
- Dubček – Een menselijk gezicht in stenen straten
- Hostel: Part II – De commercie van de angst
- De “Cineastische Kasseien” Wandeling
The Peacemaker (1997)
Toen Mimi Leder in 1997 met een vrachtwagenlading Hollywood-geweld naar Oost-Slowakije kwam, was dat een schok voor de lokale bevolking. De verhaallijn volgt Dr. Julia Kelly (Nicole Kidman), een nucleair expert van het Witte Huis, en kolonel Thomas Devoe (George Clooney), een nogal onorthodoxe officier van de inlichtingendienst. Samen moeten ze de jacht openen op gestolen Russische kernwapens voordat een terroristische aanslag de wereldorde vernietigt.
Košice fungeerde hierbij als de perfecte stand-in voor diverse Europese locaties. De Hlavná ulica werd getransformeerd tot een chaotisch Wenen en Sarajevo. De kathedraal van Sint-Elisabeth vormt het imposante middelpunt tijdens spannende achtervolgingsscènes. De film draait om de spanning tussen diplomatieke ratio (Kidman) en militaire daadkracht (Clooney).
De mediareacties waren destijds verdeeld. De New York Times prees de visuele energie, maar noemde het plot “voorspelbaar”. Echter, in Slowakije was de trots ongekend. Men zag hoe hun eigen architectuur zich moeiteloos staande hield tussen de actiegeweld van DreamWorks. Het was de eerste keer dat films in Košice echt op de wereldkaart werden gezet.
“The goal is not to live forever, the goal is to create something that will.”
Behind Enemy Lines (2001)
Deze film van John Moore brengt ons naar het ruige achterland. De verhaallijn is simpel maar effectief: een Amerikaanse marine-navigator, Chris Burnett (Owen Wilson), wordt neergeschoten boven Bosnië nadat hij foto’s heeft gemaakt van een genocide. Terwijl zijn bevelhebber, Admiraal Reigart (Gene Hackman), vecht tegen politieke bureaucratie, moet Burnett te voet overleven in een vijandig landschap.
De opnames vonden plaats in de Háj-vallei en bij de watervallen nabij Košice. De beklemmende bossen en grijze rotsen versterken het gevoel van isolatie. De belangrijkste ’tegenspeler’ van Wilson is Sasha (Vladimir Mashkov), een genadeloze sluipschutter die hem onvermoeibaar achtervolgt.
Kritisch werd de film geprezen om zijn cinematografie. De scènes bij de Háj-watervallen werden door critici omschreven als “visueel overdonderend”. De Slowaakse media benadrukten vooral de blijvende impact: de enorme engel die als rekwisiet werd achtergelaten in het dorpje Háj, is inmiddels een nationaal monument geworden.
Mijn persoonlijke indruk: Als regisseur word ik altijd een beetje recalcitrant van die overgepolijste actiescènes, maar de manier waarop ze de Háj-kloof hebben gebruikt om die beklemmende eenzaamheid te tonen, dwingt respect af. Het landschap spreekt hier luider dan de acteurs.
Recensies van Behind Enemy Lines 
Lóve (2011)
Lóve is een rauwe, hedendaagse film van Jakub Kroner die de schaduwzijde van de Slowaakse droom laat zien. De plot draait om Maťo (Michal Nemtuda) en Tomáš (Jakub Gogál), twee vrienden die in Bratislava en Košice overleven door auto’s te stelen. Hun gewetenloze levensstijl komt onder druk te staan wanneer Maťo verliefd wordt op de studente Linda (Kristína Svarinská).
De film gebruikt de moderne, bijna anonieme architectuur van Košice – parkeergarages, universiteitsgebouwen en grauwe buitenwijken – om een gevoel van existentiële leegte te creëren. Het personage Linda staat symbool voor de zuiverheid die Maťo wil bereiken, maar het criminele milieu trekt hem onverbiddelijk terug.
Bij de release werd Lóve een cultfenomeen in Slowakije. De media spraken over een “generatie-film” die eindelijk de waarheid durfde te zeggen over de verloren jeugd na de val van het ijzeren gordijn. Critici prezen de rauwe energie en de eerlijke weergave van de stedelijke omgeving van Košice.
Kavej (2024)
Kavej is een frisse komedie die de culturele kloof tussen de hoofdstad Bratislava en het “wilde” oosten van Slowakije onder de loep neemt. De film volgt twee hartsvriendinnen, Veronika en Klára, die terugkeren naar hun geboortegrond in Oost-Slowakije voor een bruiloft en een begrafenis. Wat volgt is een aaneenschakeling van absurde situaties waarbij lokale tradities botsen met moderne pretenties.
De Hlavná ulica in Košice is de ster van de film. De vele terrasjes en cafés vormen het decor voor de eindeloze gesprekken over liefde, familie en – natuurlijk – koffie (Kavej). De personages zijn archetypen: de trotse moeder, de verloren ex-vriend en de cynische stadsmeisjes.
De mediareacties in 2024 waren lovend over de zelfspot van de film. Waar eerdere films in Košice vaak focusten op drama of misdaad, brengt Kavej een broodnodige lichtheid. Critici prezen de chemie tussen de actrices en de manier waarop de stad Košice als een warm, kloppend hart wordt gepresenteerd.
“Life is what happens between two cups of coffee, especially in the East.”
The Tsar (2009)
Pavel Lungin’s “The Tsar” is een visueel overweldigend historisch epos over Ivan de Verschrikkelijke (Pyotr Mamonov) en zijn conflict met de metropoliet Philip (Oleg Yankovsky). De verhaallijn concentreert zich op de waanzin van de macht en de morele strijd tussen religie en een tirannieke staat in het 16e-eeuwse Rusland.
Omdat de architectuur in de regio rond Košice – met name kastelen zoals Krásna Hôrka – zo authentiek gebleven is, werd hier gekozen voor de opnames. De stenen muren van de kastelen nabij de stad verbeelden de claustrofobische en meedogenloze sfeer van de Opritsjnina-periode. De koude, mistige ochtenden in de Slowaakse bergen gaven de film precies de juiste Russische ‘grimmigheid’.
In de media werd de film geprezen om zijn bijna schilderachtige composities. Variety noemde het een “krachtig drama over de duistere ziel van Rusland”. De film werd geselecteerd voor de ‘Un Certain Regard’ sectie in Cannes en zette de regio rond Košice opnieuw op de kaart als toplocatie voor historische producties.
Dubček (2018)
Laco Halama’s “Dubček” is een indringende biopic over Alexander Dubček (Adrian Jastraban), de architect van de ‘Praagse Lente’. De film focust op het jaar 1968, wanneer Dubček probeert het communisme een “menselijk gezicht” te geven, een poging die bruut wordt neergeslagen door de invasie van de Warschaupact-troepen.
Košice werd gekozen vanwege de ongeschonden historische straten die perfect de sfeer van de jaren ’60 konden nabootsen. De scènes waarin de bevolking de straat op gaat tegen de bezetter zijn opgenomen rond de oude universiteitsgebouwen. De film toont Dubček als een tragisch figuur: een idealist die gevangen zit tussen de wensen van zijn volk en de ijzeren vuist van Moskou.
De film werd in Slowakije onthaald als een nationaal monument. De media prezen het acteerwerk van Jastraban en de historische accuraatheid van de locaties in Košice. Critici noemden het een “essentiële herinnering aan de broosheid van vrijheid”.
Kai’s oordeel: Weet je, wat me zo raakt in deze film is dat de regisseur de stad niet heeft ‘opgeleukt’. Hij heeft de melancholie van de stenen laten spreken. Dat is pas cinema. Geen effecten, maar pure emotie op de hoek van de straat.
“Hope is not the conviction that something will turn out well, but the certainty that something makes sense, regardless of how it turns out.”
Hostel: Part II (2007)
Eli Roth’s beruchte horrorfilm “Hostel: Part II” brengt een heel andere energie naar de regio. De verhaallijn volgt drie Amerikaanse studentes (Lauren German, Heather Matarazzo en Bijou Phillips) die in Rome worden verleid tot een trip naar een afgelegen Slowaaks kuuroord. Daar ontdekken ze dat ze onderdeel zijn geworden van een veilingsysteem waarbij rijken kunnen betalen om mensen te martelen en te doden.
Hoewel de film een vertekend en extreem negatief beeld van Slowakije schetst, is het gebruik van de locaties cinematografisch interessant. De grijze, industriële landschappen en de vervallen gebouwen rond Košice werden ingezet om een gevoel van hopeloosheid en dreiging te creëren. De personages Beth en Whitney fungeren als de onschuldige prooien in een wereld die volledig ontdaan is van empathie.
De reacties waren heftig. Waar horrorliefhebbers de film prezen om zijn grensoverschrijdende effecten, waren Slowaakse media minder te spreken over de representatie van hun land. Desalniettemin zorgde de film voor een stroom aan ‘dark tourism’ toeristen die specifiek de locaties rondom Košice wilden bezoeken.
De “Cineastische Kasseien” Wandeling – Jouw route door de stad
Als je eenmaal de sfeer van deze films in Košice hebt geproefd, wil je die kasseien natuurlijk zelf voelen. Ik heb een wandeling voor je uitgestippeld die de grandeur van de Hollywood-sets combineert met de rauwe, authentieke straatjes die de lokale cinema zo typeren. Trek goede schoenen aan, want we gaan van gotische hoogstandjes naar de plekken waar de geschiedenis (en de fictie) nog in de muren gegraveerd staat.
Stop 1: De Kathedraal (The Peacemaker & Kavej)
Begin bij de Sint-Elisabethkathedraal. Dit is de plek waar Nicole Kidman en George Clooney hun scènes draaiden. De ruimte tussen de kathedraal en het Staatstheater fungeerde als een ‘Oostenrijks’ decor. Ga daarna direct aan de overkant zitten bij een van de terrasjes voor de echte Kavej ervaring.
Stop 2: Het Historisch Toneel (Dubček)
Wandel naar de Alžbetina ulica. De zijstraten hier ademen de jaren ’60 sfeer uit de film over Dubček. Let op de doorkijkjes naar de binnenplaatsen; hier vang je het authentieke licht dat regisseurs zo koesteren.
Stop 3: De Moderne Rauwheid (Lóve)
Loop richting het zuiden naar Námestie osloboditeľov. Hier zie je het terrein van de film Lóve: glas, staal en de dynamiek van het moderne Slowakije. Een noodzakelijk contrast met de historische pracht van de binnenstad.
Wacht! Heeft u alle berichten over Košice en dit land al gelezen?
Bronvermelding: Gegevens verzameld via de Slovak Film Commission, IMDB locatiedatabanken, de nationale archieven van Slowakije en kritische reviews van Variety, The New York Times en Pravda.sk.
Wij doen onze best om deze informatie zo actueel en accuraat mogelijk te houden, maar kunnen niet garanderen dat alle details op het moment van lezen nog correct zijn. Zie ook onze disclaimer.
