Als je Zadar bezoekt, kom je voor de Romeinse ruïnes, de middeleeuwse straten en die wereldberoemde zonsondergang. Maar als je, zoals ik, een echte sportliefhebber bent en op zoek naar sport in Zadar, dan voel…
Een korte vakantie naar Zadar is als het binnentreden van een expressionistisch doek, waar de kleuren van de Adriatische ondergang niet simpelweg vervagen, maar exploderen tegen de witte kalksteen van de Riva. Als reisagente heb ik de wereld in al haar rauwe ongepolijstheid beproefd, maar Zadar blijft een stad die aan je ribben kleeft als de geur van gezouten ansjovis en oude wierook. Voor jou, de vijftigplusser die de gelaagdheid van de tijd begrijpt en die niet langer genoegen neemt met de vlakheid van een doorsnee vakantieoord, biedt deze Dalmatische enclave een zintuiglijk festijn. Het is een plek waar de echo van de Romeinse sandalen nog trilt in de plaveisel en waar de wind een verbond heeft gesloten met de architectuur.
Jij wandelt hier door een decor waar de geschiedenis niet in vitrines staat, maar onder je voeten kraakt. Tijdens een korte vakantie naar Zadar ontleed je de stad laag voor laag: van de brute gaten die de oorlog sloeg tot de heilzame moderne ingrepen die de stad weer aan de zee hebben teruggegeven. De uiterlijke pracht van de Venetiaanse poorten en de ronde Byzantijnse kerken vormen een contrast met de vloeibare, zangrijke grens van de kade. In deze gids leid ik je langs zes trekpleisters die de ruggengraat van Zadar vormen, waarbij ik mijn eigen passie voor deze stad niet onder stoelen of banken steek. Bereid je voor op een reis waarbij het oog wordt uitgedaagd, het oor wordt gestreeld en de geest de rust vindt die zij verdient.
De Sint-Donatuskerk staat op het centrale plein als een onverzettelijke cilinder van geloof en koppigheid. Dit preromaanse bouwwerk uit de negende eeuw is het uithangbord van Zadar. Het uiterlijk is van een brute, bijna ascese-achtige eenvoud: een cirkelvormige structuur van zware kalksteen, zonder de tierelantijnen van de latere barok. De inhoud is even fascinerend; men heeft voor de bouw letterlijk de stenen van het naastgelegen Romeinse forum geroofd, waardoor antieke zuilen nu dienst doen als fundering voor de Byzantijnse muren.
De populariteit van deze kerk schuilt in haar akoestiek. Voor de intellectuele reiziger is een avondconcert in deze stenen cocon een ervaring die de grenzen van de tijd doet vervagen. Het is een visuele en auditieve ankerplaats.
Ainoa's persoonlijke indruk: "Iedere keer als ik voor Sint-Donatus sta, voel ik diezelfde lichte huivering. Het is geen gebouw waar je naar kijkt, het is een gebouw dat je opeet. Ik herinner me een middag dat de zon precies zo op de ruwe muren viel dat elke oneffenheid een schaduw wierp; het was alsof de kerk ademde. Je voelt hier de zwaarte van de eeuwen, maar ook de triomf van de mens die met brokstukken van het verleden iets nieuws bouwt. Het is een bittere noodzaak voor wie de ziel van Dalmatië wil vatten."
Aan de voet van de Donatuskerk ligt het Romeinse Forum, of wat daar nog van over is na tweeduizend jaar van aardbevingen en bombardementen. Het uiterlijk is dat van een gefragmenteerd skelet: verspreide kapitelen, resten van altaren en een eenzame offerzuil die door de lokale bevolking de 'pilaar van de schande' werd gedoopt. Inhoudelijk vertegenwoordigt deze plek de overgang van de keizerlijke macht naar de alledaagse handel. Het is populair omdat het geen afgezet museum is; je kunt hier letterlijk struikelen over de klassieke oudheid terwijl je je gelato eet.
Aan de uiterste punt van de Riva bevindt zich het Morske Orgulje, een architecturaal mirakel van Nikola Bašić. Het uiterlijk is bedrieglijk eenvoudig: een serie witte marmeren treden die in de zee afdalen. Maar onder deze treden bevindt zich een complex systeem van 35 polyfone pijpen. De inhoud van deze trekpleister is het geluid zelf; de golven duwen lucht door de pijpen, waardoor een onophoudelijk, melancholisch gezang ontstaat dat nooit hetzelfde is.
Het is mateloos populair geworden omdat het de stad haar stem heeft teruggegeven. Voor de vijftigplusser is dit de ultieme plek voor contemplatie. Je zit daar, met de blik op de eilanden Ugljan en Pašman, terwijl de zee voor je zingt.
Ainoa's persoonlijke indruk: "Ik stuur mijn cliënten altijd direct naar het Zeeorgel, maar ik zeg erbij: ga niet alleen voor de foto. Ga zitten, sluit je ogen en laat de dissonante harmonieën je hersenpan schoonspoelen. Ik heb daar mensen zien huilen van pure esthetische ontregeling. Het is de meest expressionistische plek van de stad; de natuurkracht die wordt getemd tot cultuur, maar die toch onvoorspelbaar blijft. Het is de plek waar ik mijn eigen innerlijke kompas weer gelijkstel met de horizon."
Direct naast het orgel ligt 'Pozdrav Suncu', de Zonnegroet. Dit is een cirkel van driehonderd meerlaagse glasplaten met fotovoltaïsche zonnecellen. Overdag is het een strakke, blauwe schijf die de zon absorbeert, maar 's avonds transformeert het in een lichtshow die het ritme van het zeeorgel visueel vertaalt. De populariteit komt voort uit de interactie; je kunt op het licht wandelen terwijl de kleuren onder je voeten dansen. Inhoudelijk is het een eerbetoon aan de zonsondergang van Zadar, door Alfred Hitchcock ooit bestempeld als de mooiste ter wereld.
Ainoa's persoonlijke indruk: "Veel mensen vinden de Zonnegroet een beetje kitscherig, maar ik vind het een geniale manier om de kosmos naar de kade te halen. Als je daar staat terwijl de schemering invalt, voel je je onderdeel van een groter mechanisme. Het is de perfecte plek om je als volwassen mens weer even te verwonderen als een kind. Ik raad je aan om te gaan net nadat de zon is gezakt; dan is de strijd tussen het natuurlijke licht en de menselijke techniek op zijn hevigst. Dat is Zadar: traditie die de toekomst kust."
De Katedrala Sv. Stošije is de grootste kathedraal van Dalmatië. Het uiterlijk wordt gedomineerd door een indrukwekkende gevel met roosvensters die doen denken aan fijngekant marmer. Inhoudelijk herbergt de kathedraal de relieken van Sint-Anastasia in een sarcofaag die de tederheid van de negende eeuw ademt. Populair is vooral de klokkentoren, die je kunt beklimmen voor een uitzicht dat de stad fragiel en geometrisch maakt.
Ainoa's persoonlijke indruk: "Ik ben geen religieus mens, maar de verticale drang van deze kathedraal dwingt respect af. In de crypte hangt een stilte die zo dik is dat je haar kunt aanraken; een geur van kalk en kille tijd. Als je de trappen van de toren beklimt — en geloof me, je kuiten zullen het weten — word je beloond met een panorama dat elke fysieke pijn uitwist. Je ziet de daken van Zadar als rode schubben van een vis die uit de zee omhoog komt. Dat beeld neem je mee naar huis, in de plooien van je geheugen."
De Kopnena Vrata, gebouwd in 1543 door de befaamde architect Michele Sanmicheli, is de meest monumentale toegang tot de oude stad. Het uiterlijk is een triomfboog in renaissancestijl, bekroond met de gevleugelde leeuw van Sint-Marcus, een niet mis te verstaan symbool van de Venetiaanse overheersing. De populariteit van de poort ligt in haar esthetische perfectie; het is een fotogenieke drempel tussen het water van de Foša-haven en de stenen beslotenheid van het centrum. Inhoudelijk vertelt het poortgebouw het verhaal van een stad die zich voortdurend moest verdedigen tegen de Turken.
Bronnen: Zadar Tourist Board Archives, UNESCO World Heritage Centre Documentation, National Museum of Zadar Historical Records, Archaeological Museum Zadar Survey Reports.
Wij doen onze best om deze informatie zo actueel en accuraat mogelijk te houden, maar kunnen niet garanderen dat alle details op het moment van lezen nog correct zijn. Zie ook onze disclaimer.