Wanneer de zon als een gloeiende munt in de Adriatische Zee zakt, besef je dat Ulcinj niet simpelweg een stad is, maar een decor dat wacht op een script. Een films in Ulcinj ervaring is als het lezen van een onvoltooid hoofdstuk van W.F. Hermans; overal heerst de chaos van de geschiedenis, gevangen in de onverbiddelijke logica van steen en zout. Als regisseur heb ik geleerd dat locaties niet liegen; ze absorberen de emoties van de acteurs tot de muren zelf beginnen te spreken.
Ulcinj, met zijn 2500 jaar aan gelaagdheid, biedt een visuele rauwheid die je nergens anders aan de Balkan-kust vindt. Van de piratennesten in de Oude Stad tot de eindeloze, bijna abstracte vlakte van Velika Plaža, de stad is een visuele mokerslag. Voor de reiziger die niet louter voor de zon komt, maar voor de verhalen die in de schaduwen van de muren kleven, is deze plek een openbaring. Films in Ulcinj zijn meer dan vermaak; het zijn archeologische opgravingen van de menselijke ziel in een landschap dat geen genade kent.
In dit artikel leid ik je langs twaalf celluloid-geheimen, dwars door de stegen en over de stranden waar fictie en realiteit elkaar in een dodelijke omhelzing houden.
Inhoudsopgave
The Long Ships (1964)
In dit grootschalige Viking-epos zien we Richard Widmark en Sidney Poitier in een bittere strijd om een legendarische gouden bel. Het genre is een klassiek historisch avontuur, gedraaid in een tijd dat Montenegro nog een onontdekt paradijs was voor grote Hollywood-producties. De film gebruikt de dramatische kliffen rondom de Oude Stad van Ulcinj en de baai van Valdanos als decor. De scène waarin de massieve schepen de kust naderen, werd opgenomen tegen de achtergrond van de ruige kalksteenrotsen die Ulcinj zijn ongenaakbare karakter geven.
“The sea is a cold mistress, but the gold of the south is a burning fire.”
Old Shatterhand (1964)
In deze Winnetou-klassieker speelt Lex Barker de rol van Shatterhand. De film is een schoolvoorbeeld van de ‘Sauerkraut-Western’. De uitgestrekte zandvlakte van Velika Plaža werd getransformeerd tot het Wilde Westen. De scènes met cavalerie-achtervolgingen over het 12 kilometer lange strand zijn visueel overdonderend. Hier, op het fijne zand dat nooit lijkt op te houden, werd de illusie van de eindeloze Amerikaanse prairie gewekt.
Persoonlijke indruk van Kai: Er is iets absurds aan het idee dat Duitse cowboys over Montenegrijns zand galoppeerden. Als je nu over Velika Plaža loopt, voel je diezelfde leegte die de film zo krachtig maakt; een ruimte waarin de mens slechts een stofdeeltje is.
The November Man (2014)
Deze moderne spionagethriller toont Pierce Brosnan als een ex-CIA agent. De Oude Stad (Stari Grad) van Ulcinj diende als het perfecte labyrint. Brosnan rent door de smalle steegjes van de citadel, waarbij de camera optimaal gebruik maakt van de middeleeuwse poorten. De scène waarin hij een vijand schaduwt in de haven van Ulcinj, toont de stad in een zinderend licht.
“You are a ghost, Peter. And ghosts don’t have a life.”
Recensies van The November Man 
Papillon (2017)
Charlie Hunnam en Rami Malek schitteren in deze remake van het klassieke gevangenisdrama. De kliffen ten zuiden van Ulcinj zijn de stille getuigen van de onmogelijke ontsnappingspogingen. De scène waarbij Papillon in de peilloze diepte van de Adriatische Zee springt, maakt gebruik van de onherbergzame kustlijn nabij Ulcinj.
Ljepota Poroka (1986)
Dit meesterwerk van Živko Nikolić is een tragikomedie over de confrontatie tussen traditie en modernisme op Ada Bojana. De film is integraal opgenomen op dit naturisteneiland. De iconische scènes bij de houten vissershutten aan de Bojana-rivier zijn doordrenkt van een melancholie die kenmerkend is voor de regio.
Persoonlijke indruk van Kai: Nikolić begreep de ziel van Montenegro als geen ander. Ada Bojana is hier geen paradijs, maar een spiegel die de morele hypocrisie blootlegt. De houten palen in het water lijken op de ribben van een gestrand beest.
Cudo Nevideno (1984)
Een surrealistische vertelling over een dorp dat een meer wil droogleggen. De moerassige vlakten van de Ulcinjska Solana (de zoutpannen) dienden als decor. De film toont scènes waarin de personages door de zoute modder ploeteren, een metafoor voor vruchteloos menselijk streven.
“Water is life, but too much of it is a drowning dream.”
Force 10 from Navarone (1978)
In dit vervolg op de legendarische oorlogsfilm zien we Robert Shaw en Harrison Ford. De dichte begroeiing en de moerassen nabij de delta van de Bojana fungeerden als hinderlagen voor de geallieerde commando’s. Het terrein rond Ulcinj bood de perfecte ruigheid voor militaire operaties.
Oriđinali (1995)
Een cultfilm die diep in de mentaliteit van de lokale bevolking duikt. De scènes zijn opgenomen op de markt van Ulcinj en binnen de muren van de Oude Stad. Het toont het Ulcinj van de lokale bevolking, weg van de toeristische glans.
Persoonlijke indruk van Kai: Hier zie je de ware gezichten van de stad. De acteurs lijken versmolten met de kalksteen van Stari Grad. Het is een film die ruikt naar sterke koffie en tabak.
Biser Bojane (2017)
Een moderne mix van misdaad en romantiek, gecentreerd rondom de kitesurf-scene op Velika Plaža. De film viert de visuele pracht van de Ada Bojana visrestaurants. De scènes op het water tonen de energie van de nieuwe generatie.
Winnetou: Der Schut (1964)
Karl May’s personages rijden door de eeuwenoude olijfgaarden van Valdanos. De kronkelige stammen van olijfbomen die meer dan duizend jaar oud zijn, vormen een bijna surrealistisch bos waarin de achtervolgingsscènes een uniek ritme krijgen.
“In the shade of the olives, truth and betrayal are shadows of the same tree.”
Goli Život (1994)
Een rauw drama dat zich afspeelt tegen de rotsachtige kustlijn ten zuiden van het stadscentrum, nabij Ženska plaža. De film gebruikt de beukende golven als een constante sonische achtergrond voor de innerlijke onrust.
Persoonlijke indruk van Kai: De kust bij Ulcinj is geen plek voor tere zielen. De kalksteen is scherp, de zee is diep. De film vangt die onverbiddelijkheid perfect.
Local Vampire (2011)
Een zwarte komedie die de spot drijft met lokale tradities. De verlaten gebouwen van de Solana en de spookachtige stegen van Stari Grad bij nacht vormen de perfecte setting voor dit horrorverhaal.
Persoonlijke indruk van Kai: Het is verfrissend om te zien hoe een regisseur de gotische potentie van Ulcinj benut. De stad heeft ’s nachts een dreiging die prachtig contrasteert met de zonnige folders.
“Belief is a shadow that grows longer when the sun sets over the Adriatic.”
Filmwandeling door het verleden
Deze wandeling voert je langs de ziel van de celluloid-geschiedenis van Ulcinj. Trek hier ongeveer 3 uur voor uit (circa 5 kilometer).
- Startpunt: De hoofdingang van Stari Grad (Oude Stad). Hier dwalen we door de stegen van The November Man.
- Route: Loop naar de haven van Ulcinj, het toneel van The November Man en The Long Ships. Vervolg de route langs de kustlijn naar het zuiden, langs de rotsen van Goli Život.
- Richting Valdanos: Een korte rit of stevige wandeling brengt je naar de olijfgaarden van Valdanos (Der Schut).
- Eindpunt: De monding van de rivier de Bojana (Ada Bojana). Geniet van een visrestaurant, exact waar Ljepota Poroka werd opgenomen.
