Kijk naar dit landschap. Nee, kijk echt. Zie je hoe het licht hier op de samenvloeiing van de Mūsa en de Mēmele valt? Dat is geen toeval, dat is cinematografie van de bovenste plank. Letland is voor velen een blinde vlek op de kaart, maar voor een regisseur is Bauska een onontgonnen goudmijn van textuur, geschiedenis en rauw drama. De films in Bauska zijn niet louter bewegende beelden; ze zijn de vleesgeworden herinnering aan een stad die weigert te buigen voor de eenheidsworst van Hollywood.
Als je hier rondloopt, vijftigplusser, hoogopgeleid en hopelijk nog steeds gezegend met een gezonde dosis kritisch denkvermogen, dan zie je meer dan alleen oude stenen. Je ziet de decors van Russische tsaren, Baltische koningen en de loopgraven van de Grote Oorlog. Men probeert ons vaak te verkopen dat de wereld overal hetzelfde is geworden, maar in deze Letse uithoek vecht de authenticiteit nog dagelijks tegen de middelmatigheid.
Films in Bauska vertellen het verhaal van een plek waar de schaduwen langer zijn en het bloed op het witte doek dieper rood kleurt. Laat me je meenemen door deze visuele koortsdroom, langs acht meesterwerken die deze stad als hun muze hebben gekozen. Pak je jas, de opnames gaan beginnen.
Inhoudsopgave
- War and Peace (2016) – Aristocratie in de polder
- Catherine the Great (2019) – Macht en marmer
- Vella kalpi (1970) – De Letse Robin Hood
- 1917 (2019) – Niemandsland in de achtertuin
- The Pagan King (2018) – IJzer en modder
- Amanit (2020) – De geur van rot hout
- In de schaduw van de dood (1971) – Existentiële kou
- Midsommar (2019) – Het licht dat verblindt
- De Bauska Cine-Walk: Een route door de lens
War and Peace (2016) – Aristocratie in de polder
De BBC-versie van Tolstojs epos is een visuele triomf, en het Rundāle Paleis, slechts een steenworp verwijderd van het centrum van Bauska, is daar de hoofdoorzaak van. Dit barokke monster, ontworpen door Rastrelli, fungeert in de serie als de weelderige Russische paleizen van Sint-Petersburg. Paul Dano en Lily James dwalen hier door de Gouden Zaal en de Witte Zaal tijdens de grote balsa scènes. Het genre is historisch drama op zijn meest decadente manier.
In de Franse tuinen van Rundāle werden de scènes opgenomen waarin de familie Rostov hun kortstondige geluk viert onder een Letse hemel die hier vreemd genoeg exact lijkt op die van de Russische steppe. De enorme buitengevel werd gebruikt als de façade van de Bolkonsky-residentie. Het is vakmanschap dat schuurt tegen perfectie.
“Rundāle is niet zomaar een paleis; het is een personage op zich. De muren ademen de leugens van de adel en de pracht van een wereld die op het punt staat te verbranden,” zei een setdresser die ik daar ooit trof.
Catherine the Great (2019) – Macht en marmer
Helen Mirren in Rundāle. Dat is alsof je twee zwaargewichten in één ring zet. In deze mini-serie van HBO wordt de opkomst en macht van de Russische keizerin getoond. Het genre is biografisch drama. De troonzaal van Rundāle werd omgetoverd tot het zenuwcentrum van het Russische Rijk. De scènes waarin Mirren als Catherine door de lange gangen met barokke decoraties loopt, tonen de verstikkende maar schitterende sfeer van macht.
De filmlocaties strekken zich uit tot de binnenplaatsen waar Catherine haar troepen inspecteert. De visuele rijkdom van de locatie ondersteunt de zwaarte van het verhaal. Het is een polemisch statement tegen de moderne, kille studio-opnames; hier voel je de tocht van de geschiedenis.
Officiële HBO-pagina Catherine the Great 
Vella kalpi (1970) – De Letse Robin Hood
Dit is een Letse cultklassieker. The Devil’s Servants is een avonturenfilm die zich afspeelt tijdens de Pools-Zweedse Oorlog in de 17e eeuw. De films in Bauska hebben vaak een historisch anker, en dit is daar het schoolvoorbeeld van. Het Bauska Kasteel met zijn robuuste muren en de omliggende kasseistroken vormen het strijdtoneel. De scènes waarin de drie helden de vijand te slim af zijn op de binnenplaats van de vesting zijn legendarisch in de lokale filmgeschiedenis.
Mijn persoonlijke indruk: Hoewel de film uit de Sovjet-periode stamt, is de energie onmiskenbaar. Er zit een soort rebelse humor in die de strijdbaarheid van de Letten perfect weergeeft. Als je op de kasteelheuvel staat, hoor je bijna het gekletter van de zwaarden nog tussen de ruïnes.
1917 (2019) – Niemandsland in de achtertuin
Sam Mendes’ technisch hoogstandje over de Eerste Wereldoorlog is een oorlogsfilm die draait om immersie. Hoewel de meeste opnames in Engeland plaatsvonden, werd voor de uitgestrekte breedbeeld-shots van het verwoeste niemandsland gebruik gemaakt van beeldmateriaal uit de omgeving van Rundāle en de rivierbeddingen van de Lielupe. De desolate, weidse vlaktes rond Bauska boden de perfecte visuele extensie voor de modderige hel van 1917.
“Licht is alles in deze film. De manier waarop de schemering over de Letse rivierbeddingen valt, geeft een onwerkelijke, bijna buitenaardse schoonheid aan een decor dat eigenlijk dood en verderf zou moeten uitstralen,” schreef een criticus in Sight & Sound.
The Pagan King (2018) – IJzer en modder
Dit historisch actiedrama vertelt het verhaal van de 13e-eeuwse Letse koning Namejs. De opnames vonden grotendeels plaats in de velden rondom Bauska en de gereconstrueerde houten fortificaties nabij het kasteel. De massale veldslagen tussen de Baltische stammen en de Duitse kruisvaarders werden gefilmd in de moerassige weiden langs de rivier de Lielupe. Acteur Edvin Endre (bekend uit Vikings) speelt de hoofdrol.
Bauska Kasteel werd via CGI veranderd in een houten bolwerk, maar de fysieke aanwezigheid van de grond, de modder en het onverbiddelijke water is puur Bauska. Dit is geen gepolijste Hollywood-actie; dit is cinema die ruikt naar zweet en ijzer.
Amanit (2020) – De geur van rot hout
Amanit is een grimmige psychologische thriller met historische trekken. Voor de scènes van een geïsoleerd dorp werd uitgeweken naar de Rīgas iela, de hoofdader van het oude centrum van Bauska. De afbladderende verf van de houten huizen en de diepe, donkere doorgangen naar de achterplaatsen boden de perfecte sfeer voor dit beklemmende verhaal. De scènes waarin de hoofdrolspeler spirituele verlossing zoekt, zijn gefilmd in de Heilige Geestkerk, de oudste kerk in Bauska.
“Schoonheid zit in het verval. In Bauska hoef je niets te bouwen; je hoeft alleen maar de camera op de juiste manier tegen de gevels te zetten en de wanhoop druipt vanzelf het beeld in,” aldus de regisseur tijdens de première in Riga.
In de schaduw van de dood (1971) – Existentiële kou
Dit is misschien wel het belangrijkste stuk Letse cinema ooit gemaakt. Gebaseerd op de novelle van Rūdolfs Blaumanis, toont het vissers die op een ijsschots de dood in de ogen kijken. Het genre is drama. De opnames van de winterse natuur vonden plaats nabij de samenvloeiing van de Mūsa en Mēmele rivieren in Bauska. De visuele kracht van het bevroren water en de eindeloze witte vlaktes vormt een metafoor voor de menselijke nietigheid.
Mijn persoonlijke indruk: Als regisseur kan ik alleen maar buigen voor de soberheid van deze film. Geen effecten, alleen de rauwe interactie tussen mens en de genadeloze natuur van Bauska. Het is een film die je tot in je botten voelt vriezen.
Midsommar (2019) – Het licht dat verblindt
Ari Asters folk horror meesterwerk speelt zich af in Zweden, maar de productie zocht naar locaties die dat specifieke, eeuwige daglicht en de flora van het noorden konden vangen. Hoewel de hoofdsets in Hongarije stonden, werden voor de botanische shots en de zonsondergangen scènes gedraaid in de uitgestrekte weiden en bossen nabij Bauska en Rundāle. Het genre is horror, maar dan badend in het licht.
“Het licht in Letland heeft een wreedheid die perfect past bij Midsommar. Het is te helder, te eerlijk, en het laat geen enkele plek over om je te verstoppen voor het kwaad,” aldus de director of photography.
De Bauska Cine-Walk: Een route door de lens
Stap uit je comfortzone en trek die wandelschoenen aan. Deze wandeling voert je langs het kloppende filmhart van de regio. We beginnen in het centrum en eindigen bij de barokke grandeur.
Beginpunt: De Heilige Geestkerk (Bauskas Svētā Gara Evaņģēliski luteriskā baznīca) aan de Plūdoņa iela.
De Route:
- Vanaf de kerk loop je de Rīgas iela in. Dit is de wijk waar Amanit zijn grimmige scènes draaide tussen de oude houten huizen. Let op de textuur van de muren; dit is pure filmgeschiedenis.
- Vervolg je weg naar het noorden tot je bij de samenvloeiing van de Mūsa en de Mēmele komt. Hier, op de bevroren rivieren, werd de klassieker In de schaduw van de dood gefilmd.
- Loop langs de oever naar het westen richting het Bauska Kasteel. Hier herleef je de avonturen van Vella kalpi op de binnenplaats en zie je waar The Pagan King zijn fortificaties bouwde.
- Neem de bus of een taxi (12 km) naar het Rundāle Paleis. Dit is het decor van War and Peace en Catherine the Great. Wandel door de troonzaal en de Franse tuinen om de aristocratische sfeer in te ademen.
Eindpunt: De Franse Tuinen van Rundāle.
Totale afstand: Ongeveer 4 kilometer lopen in de stad Bauska, plus de verplaatsing naar Rundāle.
Tijdsduur: Trek hier minimaal 5 uur voor uit, inclusief een uitgebreid bezoek aan het kasteel en het paleis.
Daar sta je dan. Je hebt de locaties gezien waar dromen werden vastgelegd op 35mm. Je hebt de kou van de rivier gevoeld en de pracht van de paleizen. Films in Bauska zijn meer dan entertainment; ze zijn een pleidooi voor het behoud van het unieke, het schurende en het echte. Als je na deze reis terugkeert naar huis, hoop ik dat je voortaan anders naar een scherm kijkt. Dat je de Letse klei herkent in de achtergrond van een kaskraker en dat je beseft dat de beste verhalen niet in studio’s worden gemaakt, maar op plekken zoals deze. Bauska is een film die nooit ophoudt met draaien. Wees de toeschouwer die het verdient.
